Alzheimer hastalığı ve uyku apnesi ilişkisi nedir?
Alzheimer ve uyku apnesi ilişkisi
Modern nörobilim artık beyni tek bir fonksiyonu olan anatomik bölgelerden ziyade birbiri ile bağlantılı büyük ölçekli ağlar olarak düşünüyor.
Her ağ farklı bir iş için ozelleşmistir ve farklı ağlar birlikte çalisir.
Örneğin bir konuşma sırasında:
🧠DMN → sosyal anlam çıkarır 💭
🧠salience network → önemli kelimeleri seçer 👀
🧠executive network → yanıt planlar🤔
🧠motor network → konuşmayı üretir
Şimdi bu ağları biraz daha yakından irdeleyelim
🟠DMN; Default mode network
Beyinin dinlenme durumunda aktif olan ağıdır. Yani kişi dışında dünyaya odaklanmadiginda, icsel düşünceye geçtiğinde aktive olur.
Örnegin;
📌hayal kurarken
📌geçmiş bir anıyı düşünürken
📌birinin ne düşündüğünü tahmin ederken
Default mode network aktiftir.
🟠Saliance network (SN)
Bu mod çevredeki önemli uyananlara tespit eder ve Beyinin hangi moda geçeceğine karar verir.
Ornegin; sessizce düşünürken DMN aktiftir biri adınızı söylediğinde saliance network aktive olur ve sizi dışında dünyaya yönlendirir
🟠Central executive network;
Bu ağları bilişsel kontrol ve problem çözme için gereklidir.
Karmaşık bir plan yaparken ya da bir matematik sorusu çözerken bu network aktif olur
‼️‼️Alzheimer hastalığında default mode network özellikle önemlidir.
Çünkü Alzheimer patofizyolojisindeki amiloid proteinin birikimi en çok DMN bölgelerinde olur.
DMN metabolizması en yuksek networktur. Noronal aktivite arttıkça amiloid oluşum hızı da artar. Iste derin uykunun önemi de bu noktada devreye girmektedir.
😴😴Derin uyku esnasında;
‼️DMN aktivitesi azalır
‼️glimfatik sistem adi verilen beyinde gün boyu oluşan toksik maddeleri temizleyen sistem aktive olur ve amiloid temizliği yapar.
🧠🧠Bu nedenle derin uykunun azalması ve buna sebep olan uyku apnesi gibi hastaliklar DMN boyunca amiloid birikimini hizlandirabilir.
Bu bulgular uyku apnesi alzheimer hastaligi yapar anlamına gelmez ancak uyku apnesi alzheimer hastalığının modifiye edilebilen yani tedavi ile düzeltilebilecek risk faktörlerinin biri olarak sayılır.